Οι άνθρωποι αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον

Συνέντευξη: Βλάτκο Στεφάνοβσκι, Μουσικός

„Πάνω απ΄όλα, θεωρώ τον εαυτό μου βαλκανόφιλο. Σε κάθε περίπτωση πολύ περισσότερο απ΄ότι βαλκανόφοβο“, δήλωσε κατά την έναρξη της συνομιλίας για το Μπάλκον 3, ο γνωστός Μακεδόνας κιθαρίστας Βλάτκο Στεφάνοβσκι.

Ναι, εγώ αγαπώ τα Βαλκάνια και αγαπώ όλους τους λαούς που ζουν στην περιοχή αυτή. Τα αγαπώ λόγω περισσότερων αιτιών: λόγω της πολιτιστικής πολυχρομίας, της καλλιτεχνικής πολυπροσωπίας, λόγω του γαστρονομικού πλούτου, λόγω των χρωμάτων των εθίμων, τις νοοτροπίες, τις σχέσεις… Προσπαθώ δηλαδή, εκείνη την εικόνα που έχει η Δύση για τα Βαλκάνια, εκείνα τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που κυριαρχούν, να τα εξαιρέσω.  Για το λόγο αυτό δεν εγκατέλειψα ποτέ μου τα Βαλκάνια, δεν είχα ποτέ επιθυμία να ζήσω σε άλλο μέρος. Τα Βαλκάνια μου αρκούν. Ταξιδεύω συχνά. Έχω αγαπητούς φίλους παντού: στη Βουλγαρία, Σερβία, Βοσνία, Μαυροβούνιο, Ελλάδα, Κροατία, Σλοβενία… Τακτικά επικοινωνούμε, ερχόμαστε σε επαφή, ανταλλάσουμε πληροφορίες για τη ζωή, τη μουσική, για τα πάντα… μόνο να αναφέρω ότι στην τελευταία μου συναυλία στην Σόφια της Βουλγαρίας, είχαν έρθει άτομα, ειδικά για την συναυλία, εντάξει και από τη Γερμανία, αλλά και από τη Θεσσαλονίκη. Λογικό, είχε κοινό και από την Σόφια και από τα γύρω μέρη. Σε εκείνη την συναυλία είχα προσκεκλημένο έναν Ολλανδό κιθαρίστα που λέγεται Ιάν Άκερμαν και ο οποίος είναι μεγάλο όνομα της ευρωπαϊκής μουσικής και έτσι πολλά άτομα ήρθαν για να δουν αυτήν τη μουσική ένωση μεταξύ του Άκερμαν και μένα. Ξέρεις πως, εγώ μεγάλωσα μαθαίνοντας τους κανονισμούς του δυτικού ροκ εν ρολ και έφτασα σε σημείο να μεταφέρω τους κανονισμούς της βαλκανικής μουσικής σε κάποιους ανθρώπους που έρχονται από τη Δύση. Ορίστε, μου συνέβει και τέτοιο προνόμιο – να μάθω σε κάποιον δυτικό μουσικό, κάποιο μουσικό θέμα των Βαλκανίων.  

– Υπάρχει διαφορά μεταξύ συναυλίας στην Σόφια και για παράδειγμα στη Γερμανία;

Πιστεύω ότι υπάρχει. Όχι τόσο λόγω της κουλτούρας και της τοπικής νοοτροπίας, όσο εξαιτίας του τρόπου που λειτουργούν τα πολιτιστικά ή τα ψυχαγωγικά συμβάντα. Έχω παίξει και στο Μόναχο και στο Βερολίνο, στο Μπάντεμπορν, στο Αμβούργο και στο Γκάρμις Πάρτενκίρχεν… και σε πολλά άλλα μέρη της Γερμανίας. Εκεί οι άνθρωποι σχεδιάζουν πολύ νωρίτερα και δεν έχουν χρόνο, ας το πω έτσι, για χάσιμο. Στα Βαλκάνια τα πράγματα είναι πολύ πιο ήρεμα. Οι άνθρωποι μπορούν να σχεδιάζουν από σήμερα για αύριο. Μπορούν να παραιτηθούν από κάποιο πλάνο, να το αλλάξουν, να το διορθώσουν… Κατανοητό είναι ότι η κάθε πλευρά (εάν τις χωρίσουμε σε ανατολική και δυτική πλευρά ή βαλκανική και δεν ξέρω τί πλευρά) έχει τις ποιότητές της και τα ελαττώματά της.   

– Χρειάζεται ειδική στρατηγική για τις παραστάσεις; Είναι κάπου ευκολότερο ή δυσκολότερο να παίξεις;

Όχι. Αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα για μένα. Το πρόβλημα για μένα είναι να τα βρω με τον εαυτό μου, να είμαι σε καλή φόρμα και καλή ψυχολογική διάθεση. Αυτό είναι το δυσκολότερο. Μου είναι πολύ εύκολο να τα βγάλω πέρα με το κοινό εάν καταφέρω να τα βγάλω πέρα με τους δικούς μου δαίμονες.  

– Έχεις μήπως ειδικό πρόγραμμα για το βαλκανικό χώρο; Γνωρίζεις ότι κάτι κάπου ιδιαίτερα ,,ανάβει,,;

Όχι. Λίγο ή πολύ, το ίδιο πρόγραμμα παίζω παντού. Μάλιστα τραγουδάω και στα μακεδόνικα και στα σέρβικα και στα αγγλικά… 

– Γιατί τότε εγώ έχω το αίσθημα ότι είναι πιο δύσκολο για έναν καλλιτέχνη να γίνει γνωστός εδώ στα Βαλκάνια, απ΄ότι στο ,,λευκό κόσμο,,;

Δεν είναι εύκολο. Κοίτα, στις δυτικές χώρες οι καλλιτέχνες και η καλλιτεχνική εργασία βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό εκτίμησης και απολαμβάνουν σεβασμού. Εάν κάπου στη Δύση πεις ότι είσαι καλλιτέχνης και ότι ζεις από τη δουλειά αυτή, τότε αμέσως στα μάτια τους θα δεις μεγάλο σεβασμό. Ορίστε κάτι που θα σου δείξει εκείνη την σχέση: στην Ιρλανδία για παράδειγμα, ο φόρος για τα καλλιτεχνικά έργα είναι ένα τοις εκατό. Σε μερικά μέρη ανέρχεται σε 50%, κάπου και σε 70%…

– Σε μας;

Ευτυχώς νομίζω ότι και σε μας ο φόρος για τα καλλιτεχνικά έργα είναι αρκετά ανθρώπινος: από δέκα τοις εκατό και κάτω. Μπορείς να φτάσεις εώς και το πέντε τοις εκατό, κάτι που είναι πολύ ОК.   

– Σε αρκετές συνομιλίες που έκανα για το θέμα αυτό, παρέμεινε το δίλημμα ότι για παράδειγμα, ένα αυθεντικό βαλκανικό ποπ αστέρι, όπως ο Τόσε Πρόεβσκι, παρέμεινε άγνωστο για την Ελλάδα. Αυτό είναι κάποια βαλκανική πολιτική ή…;

Πιστεύω ότι αυτό συνέβει επειδή η κουλτούρα τους ξέρει να είναι αρκετά τοπικιστική. Είναι κάπως στραμμένοι προς τους εαυτούς τους. Εγώ για παράδειγμα δεν γνωρίζω κάποιον από έξω να έχει κάνει κάποια επιτυχημένη συναυλία στη Θεσσαλονίκη. Ίσως στην Αθήνα, αλλά η Αθήνα δεν είναι Ελλάδα. Είναι μια μεγαλούπολη, η οποία εμφανίζει ενδιαφέρον και ορέξεις για ότι συμβαίνει στον κόσμο. Εδώ και πολλά χρόνια πηγαίνω στην Ελλάδα για καλοκαιρινές διακοπές και δεν μου έτυχε να δω κάποια συναυλία. Στα δεκαπέντε χρόνια που πηγαίνω στη Χαλκιδική, δεν είδα ούτε μία συναυλία οποιασδήποτε μουσικής, ούτε αυτής του μπουζουκιού, το οποίο είναι αρκετά παράξενο. Μάλλον είναι λιγάκι απομονωμένοι από το υπόλοιπο των Βαλκανίων. Υποθέτω ότι και η γλώσσα λίγο τους απομονώνει από τους υπόλοιπους λαούς που ανήκουν στην σλαβική ομάδα γλωσσών, όπου μπορούμε να συνεννοηθούμε μεταξύ μας. Πιστεύω ότι είναι λιγάκι αυτάρκεις, αυτάρκεις με τους εαυτούς τους, αντίθετα με τους υπόλοιπους. Δεν ξέρω, ίσως η πολύχρονη ζωή στο ίδιο κράτος είναι ,,ένοχη,, για τις επικοινωνίες μας. 

– Πάντως, σε εκείνες τις επικοινωνίες μεταξύ των πολιτισμών των λαών του πρώην κράτους (εννοεί Γιουγκοσλαβία), τουλάχιστον σε ότι αφορά τη μουσική, σε καλύτερη μοίρα βρίσκονται τα συγκροτήματα και οι μουσικοί εκείνης της περιόδου. Εγώ για παράδειγμα, δεν έχω ιδέα τί και εάν συμβαίνει στο επίπεδο αυτό στην Σλοβενία. Νομίζω ότι δυσκολότερα φτάνω σε τέτοιες πληροφορίες.

Θέλοντας και μη, σε μένα έρχονται και από εκεί πληροφορίες και μπορώ να σου πω ότι δεν συμβαίνει τίποτα το επαναστατικό. Πάντως ζούσαμεγια μένα μπορώ να πω ότι όταν μεγάλωνα μουσικά, ζούσα σε μία αρκετά ευτυχισμένη εποχή. Μπορούσες να ενεργείς σε ένα μεγάλο χώρο, ακόμη και ως νέοι ανθρώποι, σχετικά με εκείνη την εγκαθίδρυση, μπορούσαμε να είμαστε αρκετά ριζοσπαστικοί, αρκετά νέοι και αρκετά αναιδείς. Αυτό μας επιτρεπόταν ή ίσως μόνοι μας είχαμε καταφέρει να το αποκτήσουμε, δεν έχω ιδέα.  

– Υπάρχουν και σήμερα ιδέες για κάποια σύνδεση αυτών των περιοχών, τουλάχιστον μέσω κοινών πρότζεκτ. Θυμάμαι το ,,Μπάλκαν Χόρσις Μπαντ,,…

Ναι. Πριν από δεκαριά χρόνια, εγώ και οι συνεργάτες μου πήραμε πρωτοβουλία για μια βαλκανική συνεργασία, η οποία αργότερα εξελίχτηκε στο πρότζεκτ που ανέφερες. Είχαμε μουσικούς από την Ελλάδα, Βουλγαρία, Τουρκία, Κροατία, Σερβία, Μακεδονία…Η πρώτη συνάντηση ήταν συνάντηση των μάνατζερ όλων των πλευρών και επιβλήθηκε η ανάγκη για  συνεργασία.  

– Παίζεις με πολύ σημαντικούς μουσικούς των Βαλκανίων: το φημισμένο Κούτσι Έργκουναρ, τον Τεοντόσιι Σπάσοβ, τον Μίροσλαβ Τάντιτς, τον Τζιμπόνι. Πώς καταφέρνετε να βρισκόσαστε;

Αυτό είναι και για μένα πολύ παράξενο πράγμα. Τους μουσικούς με τους οποίους πρέπει να συνεργαστείς, απλά τους συναντάς: σε κάποια συναυλία, σε κάποιο φεστιβάλ, πίσω από κάποια αυλαίαθα κάνετε την επαφή, θα ανταλλάξετε τηλέφωνασε κάποια ορισμένη στιγμή κάποιος θα σε θυμηθεί ή εσύ θα θυμηθείς κάποιον…Είναι απλά απίστευτο. Κυρίως βρίσκεις ανθρώπους που είναι παρόμοιοί σου σχετικά με την ευαισθησία, αλλά και το επαγγελματικό επίπεδο. Δεν μπορώ να περιμένω να συναντηθώ με τον Μικ Τζάγκερ και να τραγουδήσει στο νέο μου άλμπουμ. Αυτό, σαφέστατα, θα ήταν κάτι το πολύ, επειδή αυτός λειτουργεί σε άλλα διαφορετικά επίπεδα από το δικό μου. Επίσης, παράλογο θα ήταν κάποιος ημιερασιτέχνης να μου τηλεφωνήσει και να ζητήσει να παίξω σόλο στο δίσκο του.   Οι άνθρωποι απλά αναγνωρίζονται από το επίπεδο στο οποίο λειτουργούν. Από αυτήν την πλευρά, είμαι στ΄αλήθεια ευτυχής. Συνάντησα πολλούς μουσικούς, με τους οποίους ήθελα να συναντηθώ και να συνεργαστώ μαζί τους. 

Τζβέζνταν Γκεοργκίεβσκι

Η Ελλάδα δεν αποδέχεται και δεν αναγνωρίζει σε οποιαδήποτε μορφή ή περιεχόμενο, κάποια άλλη ονομασία εκτός «της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας». Όλες οι αναφορές, άμεσες ή έμμεσες στη χώρα αυτή που χρησιμοποιούνται σε αυτό το άρθρο είναι ευθύνη του συντάκτη του.