ΤΟ ΜΠΑΛΚΟΝ3 ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΕ ΤΑ ΠΕΝΤΕ ΜΟΥΣΕΙΑ

Τα Σκόπια έχουν οχτώ μουσεία, η Οχρίδα τέσσερα, η Μπίτολα δύο, ενώ οι περισσότερες από τις υπόλοιπες πόλεις της χώρας, από ένα. Υπάρχει όμως ένα χωριό, 200-300 κατοίκων, κρυμμένο ανάμεσα στα βουνά του κεντρικού τμήματος της Δημοκρατίας της Μακεδονίας, που έχει όχι ένα, αλλά πέντε μουσεία. Το Γκόρνο Βράνοβτσι είναι γνωστό ως το χωριό-μουσείο, με πολύ περισσότερη ιστορία απ΄ότι θα περίμενε κανείς από μία τόσο απομονωμένη περιοχή. Αυτή όμως η απομόνωση ήταν το πλεονέκτημά του, ήταν αυτή που το έκανε γνωστό και δοξασμένο.

vranovci

Σε μια στιγμή της ιστορίας, στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αυτό το μικρό χωριουδάκι, κατά κάποιο τρόπο έγινε η πρωτεύουσα της Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Οι παρτιζάνοι μάχονταν ενάντια στις κατά πολύ ισχυρότερες κατοχικές δυνάμεις, αλλά είχαν καλή στρατηγική, δημιουργώντας μεγάλη ελεύθερη περιοχή στις απρόσβατες ορεινές τοποθεσίες του κεντρικού και δυτικού τμήματος της χώρας. Το κύριο σημείο διεύθυνσης και καθοδήγησης των εδαφών αυτών, αλλά και όλου του αγώνα, ήταν το Γκόρνο Βράνοβτσι. Εκεί βρισκόταν το Προεδρείο του ΑΣΝΟΜ (Αντιφασιστικό Συμβούλιο Εθνικής Απελευθέρωσης της Μακεδονίας), δηλαδή το κρατικό κοινοβούλιο, εκεί βρισκόταν η Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Μακεδονίας, η οποία λειτουργούσε ως ένα είδος κυβέρνησης, το Γενικό επιτελείο του ΝΟΜΠ (Λαϊκός Απελευθερωτικός Αγώνας), κάτι σαν τα σημερινά Γενικά Επιτελεία Στρατού, εκεί βρισκόταν και η ΟΖΝΑ, η Υπηρεσία Κατασκοπείας.

vranovci 1

Μετά την τελική απελευθέρωση, όλες αυτές οι υπηρεσίες μεταφέρθηκαν στα Σκόπια και εκεί συνέχισαν τη λειτουργία τους. Τα σπίτια όμως του Γκόρνο Βράνοβτσι, όπου ήταν εγκατεστημένες, σήμερα αποτελούν ιστορικά μνημεία. Προστατευόμενα και διατηρημένα, φυλάσσουν τις μνήμες του αγώνα εκείνου.

vranovci 2 vranovci 3

Τα μουσεία είναι μικρά, έχουν από ένα-δύο δωμάτια, γεμάτα κυρίως με παλιά έγγραφα ή αντίγραφα, μεγάλες φωτογραφίες του δοξασμένου παρελθόντος και μερικά όπλα που χρησιμοποιούσαν οι παρτιζάνοι. Στις φωτογραφίες φαίνονται οι μεγάλες δυσκολίες που πέρασαν τότε οι μαχητές, όπως για παράδειγμα σε μια απ΄αυτές, τρεις παρτιζάνοι, όλοι ντυμμένοι με διαφορετικές στρατιωτικές ενδυμασίες, ότι κατάφερε ο καθένας να βρει. Υπήρξαν όμως και ενδιαφέρουσες στιγμές, όπως όταν ένας μάγειρας στάθηκε να φωτογραφηθεί δίπλα σε μαχητές. Αυτοί με τα όπλα στο χέρι, αυτός με την κουτάλα.

vranovci 4 vranovci 5

Το πέμπτο μουσείο είναι διαφορετικό. Είναι το τυπογραφείο όπου είχε τυπωθεί το πρώτο τεύχος της ημερήσιας εφημερίδας „Νόβα Μακεντόνια“. Μέσα υπάρχει η μηχανή εκτύπωσης, βάρους ενός τόνου, την οποία οι παρτιζάνοι κρυφά μετέφεραν από τα Σκόπια εώς το Γκόρνο Βράνοβτσι με τα χέρια, μέσα από τα βουνά και τις χαράδρες.

vranovci 6

Στο διπλανό δωμάτιο μπορεί κανείς να δει τον τρόπο σύνθεσης των σελίδων, γράμμα με γράμμα. Αυτό που σήμερα γίνεται μέσα σε λίγα μόνο λεπτά στον ηλεκτρονικό υπολογιστή, τότε αποτελούσε μια κοπιαστική εργασία. Η „Νόβα Μακεντόνια“ δεν είναι πλέον ούτε παρτιζάνικη ούτε κρατική εφημερίδα, συνεχίζει όμως να εκδίδεται, ως η παλαιότερη εφημερίδα της Δημοκρατίας της Μακεδονίας και μία από τις παλαιότερες των Βαλκανίων, με ηλικία 69 ετών. Τα μέλη της συντακτικής της επιτροπής, κάθε Σεπτέμβριο επισκέπτονται το μουσείο, με αφορμή την επέτειο του πρώτου τεύχους της 29ης Οκτωβρίου 1944.
vranovci 7

Το έκτο μουσείο είναι θεαματικό. Μα πέντε δεν ήταν τα μουσεία; Ναι, αλλά το έκτο δεν είναι σπίτι-μνημείο, σημαντικό λόγω των ιστορικών γεγονότων του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά εκατομμύρια χρόνια παλαιότερο. Είναι η φύση γύρω από το Γκόρνο Βράνοβτσι. Το μικρό ποτάμι Βράνοβσκα, δημιουργεί τόση υγρασία σ΄αυτήν την ανήλια τοποθεσία, που οι πέτρες και οι ρίζες των δέντρων είναι συνεχώς καλυμμένες με βρύα.

vranovci priroda vranovci priroda 2

Μαγική, καταπράσινη γη, σαν αυτή του ,,Άρχοντα των δαχτυλιδιών,,. Το νερό αναβλύζει από τις πέτρες, μέσα από τα βράχια, τους πεσμένους κορμούς, ενώ με κάθε βήμα η περιέργεια μεγαλώνει για το τι ακολουθεί πίσω από τον επόμενο μικρό καταρράκτη. Εκεί, μέσα στη φύση, με λίγη τύχη θα συναντήσετε και μερικούς από τους κατοίκους της. Οι μικρές σαύρες θα έχουν μάλλον τη διάθεση να ποζάρουν για φωτογραφίσεις, τα σκιουράκια όμως θα εξαφανίζονται αμέσως.

vranovci guster

Στο Γκόρνο Βράνοβτσι μας ξενάγησαν δύο νεαροί που από εκεί έχουν μετοικήσει στο Γκόρνο Γιαμπόλτσιστε. Όλο και λιγότεροι είναι οι κάτοικοι του χωριού, μας είπαν. Αν και απέχει μόλις τριάντα χιλιόμετρα από τα Σκόπια, το Πρίλεπ και το Βέλες, σ΄αυτό οδηγεί μόνο ένας στενός ορεινός δρόμος, μέσω του Βέλες. Παρ΄όλες τις ατραξιόν και τη μοναδικότητά του, δύσκολα μπορεί να λάβει τον τίτλο του τουριστικού προορισμού. Ούτε καν για τα Σαββατοκύριακα.

vranovci cover

Ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία, με το κλείσιμο του ξενοδοχείου „Βράνοβτσι“, το οποίο είχε οικοδομηθεί το 1986 και επί είκοσι χρόνια υποδεχόταν τους εργαζομένους στις δημόσιες επιχειρήσεις του Βέλες, όπως και πολλούς άλλους επισκέπτες. Οι πόρτες του παραμένουν κλειστές λόγω των δικαστικών αγωγών γύρω από το ιδιοκτησιακό του καθεστώς. Όπως και κάθε άλλο ξενοδοχείο που εδώ και πολύ καιρό ξεπροβόδισε τον τελευταίο του επισκέπτη, έτσι και αυτό τώρα θυμίζει σκηνή της γνωστής κινηματογραφικής ταινίας του Στάνλευ Κιούμπρικ „Λάμψη“.

vranovci 9

Παλιό, εγκαταλελειμμένο, σιωπηρό. Τόσο σιωπηρό που λες και ακούγονται οι ήχοι του παρελθόντος, από τους επισκέπτες στο μεγάλο μπαλκόνι με θέα το ποτάμι ή από αυτούς στα δωμάτια με παράθυρα προς τις βουνοκορφές. Το μόνο στην ουσία όμως που ακούγεται είναι ο άνεμος, το ποτάμι και το παρελθόν. Επειδή εκεί παρόν δεν υπάρχει πια.

Goce Trpkovski