ΤΟ ΙΑΠΩΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ «ΝΟ»: ΕΝΑΣ ΗΘΟΠΟΙΟΣ, ΜΙΑ ΑΔΕΙΑ ΣΚΗΝΗ, ΧΙΛΙΑ ΕΡΓΑ

MK TR EN

Πώς μπορεί να αλλάξει την αντίληψή σας για τον κόσμο

Έχουμε ακούσει πολλές ιστορίες (ή μύθους) σχετικά με την ιαπωνική κουλτούρα του μινιμαλισμού, για τη χρήση μόνο όσων είναι απαραίτητα και τίποτα παραπάνω, μια κουλτούρα που οδήγησε στην κατασκευή μικρών διαμερισμάτων, μικρών κήπων, σε εξορθολογισμένες λύσεις για την οδική κυκλοφορία κλπ. Αλλά αυτό που γνωρίζουμε λιγότερο είναι ότι οι Ιάπωνες έχουν την ίδια προσέγγιση στην παραδοσιακή θεατρική τέχνη. Noh_ theater_ Japan11_balkon3

Έως ότου για πρώτη φορά στα χρονικά ένα έργο του κλασσικού θεάτρου Νο παρουσιάστηκε στην πόλη των Σκοπίων. Ήταν μια εντελώς απροσδόκητη και ασυνήθιστη εμπειρία, η οποία προσέφερε στους πολυάριθμους θεατές έναν νέο τρόπο κατανόησης της τέχνης ή και ακόμα της ίδιας της ζωής. Το μικρό και κατάμεστο θέατρο στο κέντρο της πόλης ταξίδεψε μερικές εκατοντάδες χρόνια πίσω στο χρόνο και πάνω από 9.000 χιλιόμετρα στην Άπω Ανατολή.

Noh_ theater_ Japan6_balkon3

Αλλά τι είδος θεάτρου είναι αυτό, που προκάλεσε τόση έκπληξη σε αυτούς που το παρακολούθησαν; Ο Kyutaro Hashioka μάς είπε την ιστορία του Νο. Ο ίδιος έκανε το ντεμπούτο του στην ηλικία των 3 ετών, πήρε τον πρώτο πρωταγωνιστικό του ρόλο όταν ήταν 8 ετών και σήμερα είναι καθηγητής και ένας από τους καλύτερους γνώστες αυτής της αρχαίας ιαπωνικής παράδοσης. Πριν από την παράστασή του προετοίμασε τους επισκέπτες για το επερχόμενο θέαμα. Και για το ότι αυτό αποτελεί το αρχαιότερο συνεχόμενο θεατρικό δρώμενο, το οποίο ιδρύθηκε δύο αιώνες πριν από το Σαίξπηρ. Φυσικά, οι Ιάπωνες ξέρουν πολύ καλά ότι το Ελληνικό θεατρικό δράμα είναι πολύ αρχαιότερο, αλλά η παράδοσή του διακόπηκε, το δε Νο συνεχίζεται αδιάλειπτα εδώ και 700 χρόνια.

Noh_ theater_ Japan2_balkon3 Noh_ theater_ Japan1_balkon3

Noh_ theater_ Japan3_balkon3 Noh_ theater_ Japan4_balkon3

Το Νο έχει τις ρίζες του στον Ιαπωνικό Βουδισμό Ζεν και αυτό ήδη λέει πολλά. Σε τέλεια συμφωνία με την κοσμοαντίληψη της χώρας αυτής, πρόκειται για ένα είδος θεάτρου που χρησιμοποιεί πολύ λίγα στοιχεία για να δείξει πολλά. Εν συντομία, στα έργα παίζει μόνο ένας ηθοποιός, ντυμένος με παραδοσιακή ενδυμασία, ο οποίος αλλάζει μάσκες όταν πρόκειται να αλλάξει ρόλο.  Δεν υπάρχουν καθόλου σκηνικά, αλλά μόνο μια ζωντανή ρυθμική υπόκρουση (αν και στην παράσταση στα Σκόπια ήταν μαγνητοφωνημένη), η οποία χρησιμεύει για τη διήγηση της ιστορίας στο έργο, ενώ ο ηθοποιός την εκφράζει με το χορό του. Κι αυτό είναι όλο. Μοιάζει τόσο απλό, έως αυτή τη «ζεν» στιγμή που θα συνειδητοποιήσεις ότι στην πραγματικότητα είναι πολύ πολύπλοκο. Είναι ένα θεατρικό έργο όπου οι θεατές καλούνται να λειτουργήσουν τη φαντασία τους ενώ το παρακολουθούν να διαδραματίζεται επί σκηνής.

Noh_ theater_ Japan7_balkon3

«Ο ηθοποιός αλλάζει τις μάσκες του και στη διάρκεια ενός έργου μπορεί να γίνει νέος ή γέρος, άνδρας ή γυναίκα, άνθρωπος ή θεότητα. Για παράδειγμα, σκεφτείτε να παίξω εγώ μια γυναικεία θεότητα αργότερα για σας. Μπορείτε να με φανταστείτε έτσι; Το σκηνικό είναι μινιμαλιστικό. Στη Δύση, εάν ένα κάστρο 5.000 δωματίων πρέπει να παρουσιάζεται στο έργο, η σκηνή θα έπρεπε να χτίζεται για πολύ καιρό. Αλλά στο Νο θα πρέπει να το φανταστούμε εμείς αυτό το κάστρο. Ο πρώτος ηθοποιός που θα παίξει θα παρουσιάσει ένα θεϊκό χορό. Παρακαλώ, ενόσω παρακολουθείτε φανταστείτε έναν ουράνιο πανέμορφο τόπο», μας είπε ο κ. Hashioka.

Οι ιστορίες του Νο είναι απλές, χωρίς πολύπλοκους χαρακτήρες και συνδεδεμένα γεγονότα και με ένα ηθικό δίδαγμα στο τέλος. Όπως αυτή για τον ψαρά Hakuryo, ο οποίος βρήκε έναν όμορφο μανδύα κρεμασμένο σε ένα πεύκο και ήθελε να τον πάρει στο σπίτι του Αλλά ένας θηλυκός άγγελος εμφανίστηκε και του ζήτησε πίσω το μανδύα για να μπορέσει να επιστρέψει στο ουράνιο σπίτι της. Αρχικά, ο ψαράς αρνήθηκε και έβαλε όρο στον άγγελο να χορέψει ένα θεϊκό χορό προκειμένου να της επιστραφεί ο μανδύας. Συμφωνώντας, ο άγγελος τού εξήγησε ότι δε μπορεί να εκτελέσει αυτό τον χορό χωρίς τη δύναμη που της δίνει ο μανδύας. Ο Hakuryo απόρησε πώς θα μπορούσε να είναι σίγουρος ότι ο άγγελος δε θα διαφύγει στον ουρανό αμέσως μόλις πάρει το μανδύα. Όμως, η ουράνια δεσποσύνη απάντησε ότι μόνο οι άνθρωποι είναι ικανοί να πουν ψέματα, ενώ αυτό δεν ισχύει για τα θεϊκά πλάσματα. Ο ψαράς αισθάνθηκε μεγάλη ντροπή και επέστρεψε το μανδύα και ο άγγελος χόρεψε το χορό του για τον ψαρά. Αυτός ήταν ο χορός που είδαμε στο θέατρο.

Noh_ theater_ Japan8_balkon3

Τα φώτα σβήνουν. Ο μοναχικός ηθοποιός εμφανίζεται σε μια άδεια σκηνή. Ένα γιαπωνέζικο τραγούδι, ακατανόητο για μας, και το ρυθμικό άκουσμά του να το συνοδεύει. Δεν υπάρχουν ακροβατικές φιγούρες ή δύσκολες κινήσεις, μόνο αυστηρά, αποφασιστικά βήματα, εκτελεσμένα χωρίς υποδήματα. Αυτό συμβαίνει φαινομενικά, διότι επίσημα στοιχεία έχουν καταδείξει ότι ο χορός στο Νο είναι από τις πιο εξαντλητικές σωματικές δραστηριότητες που υπάρχουν. Τα βήματα και οι ήχοι που παράγουν είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι του έργου και ακολουθούν το ρυθμό. Ο ηθοποιός σταμάτησε. Το ίδιο και η μουσική. Αυτό είναι επίσης ένα σημαντικό κομμάτι. Όπως ένα σώμα, το οποίο αφού έφτασε στο μέγιστο της κίνησής του, τείνει να επιστρέψει στην αδράνεια. Μετά συνέχισε. Χορεύει τον ουράνιο χορό που ο άγγελος υποσχέθηκε στον ψαρά Hakuryo. Δεν υπάρχει ουρανός, ούτε και πολύς χορός (σύμφωνα με τη Δυτική κατανόηση), ούτε καν ουράνιος κήπος. Χίλιοι άνθρωποι παρακολουθούν χίλια διαφορετικά έργα ενώ ένας και μοναδικός ηθοποιός ερμηνεύει για όλους. Όλα συμβαίνουν μες το μυαλό τους. Η παράσταση του δάσκαλου Hashioka συνεχίστηκε κατά τον ίδιο τρόπο. Εκτέλεσε ένα τμήμα του έργου με μια μάσκα που αναπαριστούσε μια θεότητα που ευλογεί ένα ηλικιωμένο ζευγάρι για την αιώνια αγάπη και ενότητά τους, εκφράζοντας με το χορό του ότι όπως οι πευκοβελόνες σχηματίζουν ζεύγη, έτσι και τα απάντα στη φύση υπάρχουν σε ζεύγη.

Αυτό είναι το θέατρο Νο, και αυτός είναι ο τρόπος που κάνει τους ανθρώπους να αλλάξουν κοσμοαντίληψη..

Goce Trpkovski