ΤΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Ίσως πολλά από αυτά τα μέρη τα έχετε επισκεφτεί ή θα μπορούσατε να επισκεφτείτε μέσα σε κάποιο άλλο πλαίσιο – πολλά από αυτά θα σας τα προτείνουν ως κάτι που πρέπει να δείτε στη Δημοκρατία της Μακεδονίας – αλλά,  δημιουργείται μια διαφορετική αίσθηση όταν τα περάσετε στην κλωστή μιας άλλης ιστορίας, παράδειγμα – της γεωλογικής. Είχαμε την ευκαιρία να συμμετάσχουμε στην πρώτη ειδική γεωλογική περιήγηση ανα τη Δημοκρατία της Μακεδονίας και ζήσαμε μια ιδιαίτερη εμπειρία.

Πολλές φορές ακούσαμε ή και αισθανθήκαμε τους ατμούς του θειαφιού του ηφαιστείου στο χωριό της περιοχής της Οχρίδας, Κόσελ, για το οποίο το κάποτε δημοφιλές γιουγκοσλάβικο περιοδικό  „Πολιτίκιν Ζάμπαβνικ (Πολιτική Ψυχαγωγία)“ είχε γράψει ότι εκεί βρίσκεται το μοναδικό εν ενεργεία ηφαίστειο στα Βαλκάνια. Πολλές φορές είδαμε και τα μυστηριώδη „ηφαιστειακά καπέλα“  αριστερά του δρόμου από το Κουμάνοβο προς Κρίβα Παλάνκα. Ακούσαμε και για την „Κρυστάλλινη σπηλιά“ στο Ντέμπαρ, για την οποία λένε ότι ήταν πολύ μεγάλη, ολόκληρη από κρυστάλλους – „ανεκτίμητος εθνικός πλούτος της Δημοκρατίας της Μακεδονίας“. Ακούσαμε και για τον „πέτρινο γάμο“ στο χωριό Κούκλιτσα του Κράτοβο και ακούσαμε επίσης ότι το Κράτοβο είναι χτισμένο σε κρατήρα παμπάλαιου ηφαιστείου. Ποτέ μας όμως δεν σκεφτήκαμε ότι όλα αυτά τα μέρη, όσο και να φαίνεται ότι μεταξύ τους δεν συνδέονται καθόλου, κατά κάποιο τρόπο είναι συνδεδεμένα.

Είχαμε την ευκαιρία να μας προσκαλέσουν σε περιήγηση, η οποία μας απέδειξε το γεγονός αυτό. Μας έφτασε πρόσκληση από τον Λιούπτσο Γιούζμεσκι, τουριστικό ξεναγό από την Οχρίδα, βραβευμένο με τον τίτλο του „Καλύτερου προωθητή της Δημοκρατίας της Μακεδονίας“ για το 2011. Μας είπε: „Έχω κάτι το ιδιαίτερο: ‘Τα ηφαίστεια της Δημοκρατίας της Μακεδονίας’, ειδική περιήγηση για γεωλόγους από την Πολωνία“, τέσσερις μέρες..“. Η πρόκληση βρισκόταν μπροστά μας.

Μέρα πρώτη. Μόλις περάσαμε την πόλη Στρούγκα. Η πολύωρη καθυστέρηση στον συνοριακό σταθμό του Μαυροβουνίου προς Δημοκρατία της Μακεδονίας, μας έβγαλε εκτός προγράμματος και έπρεπε να δημιουργήσουμε σχέδιο „Β“. Ήδη είναι αργά το απόγευμα και για το λόγο αυτό θα αφιερώσουμε μόνο λίγο από το χρόνο μας στα μνημεία και την εικόνα της Οχρίδας. Ταξιδεύουμε ήδη δεκαπέντε λεπτά και έχουμε ακούσει αρκετές πληροφορίες από την παρουσίαση του Λιούπτσο:  για τη δημιουργία της λίμνης της Οχρίδας, για την σημασία των τοπονυμιών που συναντούμε στο δρόμο μας, για το στρατιωτικό σημείο ελέγχου στην Εγνατία Οδό – ο ίδιος δρόμος από τον οποίο βρεθήκαμε και στην Οχρίδα.

Πηγαίνουμε προς την Γκόρνα Πόρτα (Πάνω Πόρτα), η λογική αρχή – η άνω είσοδος της πόλης. Η περιέργεια των βλεμμάτων και η επιμέλεια να μην χαθεί η στιγμή. Κινούμαστε σε  συνήθης διαδρομή, αλλά έχουμε καλή ευκαιρία να συμπληρώσουμε τις γνώσεις που έχουμε για καθένα από τα μέρη. Αρχαίο θέατρο – τοποθεσία όπου εμφανίστηκαν κορυφαίοι παγκόσμιοι καλλιτέχνες, τόσοι πολλοί στον αριθμό, που μπορούσα να ξεχωρίσω τουλάχιστον τρεις τέσσερις με πολωνική καταγωγή.

Κάστρο του Σαμουήλ – ταξίδι στην ιστορία της πόλης και της Μακεδονίας, η καλύτερη θέση για πανοραμικές φωτογραφίες. Άγιος Λόφος – Πλάοσνικ.. Αποστολή της Πανονίας, Βέλικα Μοράβια, Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος, Άγιος Κλήμεντ της Οχρίδας… κάτι που μας φέρνει κοντά με τους Πολωνούς.. φωτογραφίσεις, πανόραμα της πόλης, „χρυσή ώρα“, ηλιοβασίλεμα.

Οι επισκέπτες κουράστηκαν από το ταξίδι.  Η ιδέα για θέα προς την πόλη από βάρκες, για πλεύση με καραβάκι προς το ξενοδοχείο στον Άγιο Στέφανο, δεν γίνεται δεκτή. Συνεχίζουμε προς την Αγία Σοφία και το Σαράιστε, προς το σπίτι των Ρόμπεβ και την Πλατεία Αγίου Νάουμ, στο λιμάνι. Εκεί, στην άκρη της παραλίας, μας περίμενε το λεωφορείο.

Μέρα δεύτερη. Πρωί. 9:00. Το πλέον χρησιμοποιούμενο τοπονύμιο όταν πρέπει να βρεθείτε με κάποιον στην Οχρίδα, είναι το „ Μίνι Μάρκετ“. Ο Λιούπτσο είναι ήδη εκεί, και σε λίγα λεπτά πρέπει να έρθει και ο Γιόρνταν Κότσεβσκι, βοηθός καθηγητής στην Σχολή τουρισμού και φιλοξενίας της Οχρίδας. Ο Γιόρνταν θα κάνει την παρουσίαση για το ηφαίστειο στο Κόσελ. Έφτασαν.

„Ντζεν ντόμπρου (καλημέρα στα πολωνικά)!“.. Ξεκινάμε. Εώς το Κόσελ έχουμε είκοσι περίπου λεπτά ταξίδι, αρκετή ώρα για να ρωτήσουμε για τη διαμονή τους, να ελέγξουμε το πρόγραμμα της ημέρας και να παρατηρήσουμε ότι πλέον όλοι είμαστε πιο φρέσκοι, ξεκούραστοι και περίεργοι. Η μυρωδιά κλούβιων αυγών – του θειαφιού, μας έδωσε να καταλάβουμε ότι βρισκόμασταν κοντά στον προορισμό μας. Από το δρόμο που χωρίζει το χωριό στα δύο εώς και το ηφαίστειο, η απόσταση είναι πέντε λεπτά πεζοπορία. Τότε συνέβει και η πρώτη έκπληξη.

Μας πλησίασε άτομο που το είχαμε γνωρίσει την προηγούμενη μέρα και μας είπε ότι εκ μέρους όλων των επισκεπτών, θα ήθελε να χαρίσει κάτι στο δημοσιογράφο που ταξίδευε μαζί τους. Ήταν μια πολύ όμορφη κίνηση φιλίας: διαφημιστικά υλικά του Εθνικού Ινστιτούτου Γεωλογίας της Πολωνίας, ημερολόγιο της γεωλογικής έκθεσης που κάθε χρόνο οργανώνουν στην πόλη Κιέλτσε, απ΄όπου και κατάγονται οι περισσότεροι από αυτούς και μερικά πετρώματα χρωματιστού πυρόλιθου, πετρώματος που αφθονεί στην Πολωνία. Για το Κόσελ είχαμε ακούσει και διαβάσει πολλά, αλλά η περιήγηση αυτή έδωσε την ευκαιρία να γίνει αισθητή μια άγνωστη χαρά – ερωτήσεις από ανθρώπους που είναι εξειδικευμένοι σ΄αυτό που βλέπουν και περιέργεια με την οποία έπαιρναν πετραδάκια για ενθύμιο.

Στιγμή για δώρο των Πολωνών γεωλόγων στο Λιούπτσο. Επόμενη φάση: Ο κόλπος των οστών – με το „Μουσείο Νερού“ και το ρωμαϊκό κάστρο και τον Άγιο Νάουμ – μοναστήρι και υπόγειοι θερμοπίδακες, από τους οποίους γεμίζει η λίμνη. Οι αντιδράσεις ήταν ολοφάνερες. Το „Μουσείο Νερού“ τους μάγεψε – με το ταξίδι στο χρόνο και την περιγραφική παρουσίαση του Λιούπτσο, ο οποίος μέσω παιχνιδιού, τους παρουσίασε τη ζωή των παμπάλαιων γήινων κατοίκων.

Στον Άγιο Νάουμ ήθελαν να φυλάξουν όσα περισσότερα ενθύμια – και από το μοναστήρι και από το υπέροχο τοπίο των πηγών.

Οι φωτογραφικές μηχανές δεν σταμάτησαν να δουλεύουν. Τα λέμε το επόμενο πρωί. Ελεύθερο απόγευμα και ποδόσφαιρο: Πολωνία – Ελλάδα.

Ημέρα τρίτη. Το πρωί ανακοινώνει μεγάλες θερμοκρασίες. Το ποδόσφαιρο έληξε ισοπαλία, 1-1, αλλά η μπύρα ,,έπιασε τόπο,,. Ξεκινάμε για το Ντέμπαρ. Η συγκίνηση είναι αμφότερη – σήμερα θα δούμε την κρυστάλλινη σπηλιά. Ο Λιούπτσο αρχίζει την εξιστόρηση για προθέρμανση: Στρούγκα.  Μόλις την προσπεράσαμε – είχε την υπέροχη στιγμή της. Η κοιλάδα του ποταμού Τσρν Ντριμ και η ιστορία για τα χέλια – λιγάκι στη μακεδόνικη γλώσσα, λιγάκι στην πολωνική – ανακατεμένη με την ιστορία της ξενιτιάς, χαρακτηριστικό της περιοχής που περνούσαμε. „Στρούγκα.. παλιό όνομα: Ενχαλόν – χέλι..“. (Επιτρέψτε μου να εκφραστώ στο πρώτο πρόσωπο): „Έχω ακούσει ότι είναι επιδέξιος στην εργασία του, αλλά αυτό ήταν ένα κορυφαίο „storytelling“. Η πολωνική βότκα που μας προσέφεραν κατα διαστήματα οι νέοι μας φίλοι, άνοιξε ακόμη περισσότερο τις τσάκρες! Απέκτησα έναν ακόμη ήρωα!“

10:45. Χτυπά το τηλέφωνο του Λιούπτσο. Εύκολα καταλάβαμε ότι ήταν ο Ρέφικ, ο άνθρωπος που θα μας οδηγούσε στην σπηλιά, να ελέγξει – με γερμανική επιμέλεια (εργαζεται σε γερμανική εταιρεία), εάν όλα είναι εντάξει και εάν θα είμαστε εκεί ακριβώς στις  11:00 η ώρα, στην προσυμφωνημένη τοποθεσία. Είπαμε και έγινε. Αμέσως μετά το χωριό Ράιτσιτσα, μας περίμενε ο Ρέφικ Ιμάμι, γεωλόγος μηχανικός, προϊστάμενος της „Κρυστάλλινης Σπηλιάς“. Η συγκίνηση ήταν ολοφάνερη από την στιγμή που πλησιάσαμε στο τραπέζι όπου βρίσκονταν τα προστατευτικά κράνη, δίπλα στην είσοδο. Ακόμη και οι επισκέπτες γνώριζαν τί τους περίμενε. „Καλή τύχη!“

Ακολουθούμε το ισχνό φως του φαναριού του οδηγού μας, ο καθένας με την περιέργειά του.  „Η καθαρότητα του κρυστάλλου είναι 99,99%… αυτό λόγω των θερμοορυκτών υδάτων, τα οποία αφθονεί η περιοχή του Ντέμπαρ..“.. τέτοια καθαρότητα κρυστάλλου υπάρχει μόνο στο Μεξικό… δεν υπήρξε ανάγκη υποστηρικτικών κολώνων και τοιχείων.. μόνο εάν τα κρύσταλλα ήταν μπερδεμένα μεταξύ τους… Δεν σκάβουν πλέον το „κρυστάλλινο παλάτι“..  η εταιρεία „Κνάουφ“ έχει ενδιαφέροντα οράματα για την τοποθεσία… επιθυμούν να μεταμορφώσουν το χώρο σε αποκλειστική αίθουσα συναυλιών.

Ομαδική φωτογραφία για ενθύμιο. Εξερχόμαστε με χαμόγελα. Πετραδάκια από την σπηλιά για τους οδηγούς μας, τον Άντρεζεϊ και τον Ντάρεκ. Συνεχίζουμε προς τα λουτρά του Ντέμπαρ – τα θεραπευτικότερα θερμά ιαματικά νερά στην Ευρώπη, τρίτα στον κόσμο – όπως μάθαμε αργότερα. Από εκεί στο μοναστήρι „Σβέτι Γιόβαν (Άγιος Ιωάννης)-Μπίγκορσκι“ – ενθουσιασμένοι από το εικονοστάσι.

Εώς τα Σκόπια – ζέστη κολάσεως. Σκόπια. Στιγμή για να ,,ξεφύγουμε,, λιγάκι.  „Τα λέμε στο εστιατόρεια, στη μακεδόνικη βραδιά“. Μετά από μερικές ώρες ξεκούραση, γινήκαμε και πάλι η ίδια παρέα. Είδαν τα Σκόπια, εγκαταστάθηκαν στο ξενοδοχείο, τα τραπέζια του „ Μακέντονσκα κούκια   (Μακεδόνικου Σπιτιου) “ γεμάτα με μακεδόνικα φαγητά. Σύντομα ακολούθησε η έκπληξη – παρουσίαση μακεδόνικου πολύτιμου πετραδιού – ρουμπίνι – και ευκαιρία να γνωρίσουν τον Ντέαν Σκάρτοβ – Ντέκο, τον άνθρωπο που το ανακάλυψε και πρώτος το χάραξε.

Ικανοποίηση στα τραπέζια, περιέργεια γύρω από τη βιτρίνα με τα ρουμπίνια και κεφάτοι Πολωνοί που χορεύουν μακεδόνικο χορό! Για μια ακόμη φορά επιτύχαμε στις εξετάσεις!

Ημέρα τέταρτη και τελευταία. Ξεκινήσαμε προς το βράχο Κοστοπέρσκα, ένα από τα ηφαιστειακά καπέλα στο δρόμο από το Κουμάνοβο προς το Κράτοβο και την Κρίβα Παλάνκα. Κοντά στο χωριό Μλάντο Ναγκορίτσανε, μας περίμενε ο Στέφτσε Ντόνεβσκι, ιδρυτής του Κέντρου τέχνης βράχων του Κράτοβο, συλλέκτης και παρουσιαστής πολιτιστικών-ιστορικών γεγονότων και παραδόσεων της περιοχής Κράτοβο, όπως και ευρύτερα.

Η θέα του βράχου είναι μεγαλοπρεπής. Ο βράχος – μια ακόμη πρόκληση για τους γεωλόγους. Συνεχίζουμε προς το χωριό Κούκλιτσα, να δούμε από κοντά τα „πετρωμένα συμπεθέρια“, και από εκεί προς το Κράτοβο, την πόλη που έχει χτιστεί πάνω σε παλιό ηφαίστειο, το οποίο ακόμη και σήμερα, από τρία μέρη, εκπέμπει αέρια. Ερωτήσεις, ερωτήσεις, ερωτήσεις. Όλα όσα είδαμε, αποτελούσαν πρόκληση και αίνιγμα για τους γεωλόγους. Το τέλος όμως ήταν θεαματικό.

Υποδοχή με γκάιντα, παρουσίαση στο Κράτοβο κάτω από την σκια πεύκων ηλικίας 650 ετών και φινάλε με τοπικό σπιτικό κρασί και τσίπουρο, στο υπόγειο του Στέφτσε.

Εκμεταλευτήκαμε την τελευταία ευκαιρία για να ρωτήσουμε σχετικά με τις εντυπώσεις τους. Με τί εμπειρίες θα αναχωρήσει από τη Δημοκρατία της Μακεδονίας, ρωτήσαμε τον Ιάν Κοβάλσκι, γεωλόγο, του οποίου η ειδικότητα είναι οι εξορύξεις, από τον οποίο λάβαμε και δώρο στο Κόσελ.

„Η Δημοκρατία της Μακεδονίας είναι μια πανέμορφη χώρα. Υπάρχουν πολλά ενδιαφέροντα πράγματα να δει κανείς, αλλά πιστεύω ότι είναι απαραίτητη κατάλληλη υποδομή για να έχουν σ΄αυτά πρόσβαση οι τουρίστες, να βελτιωθούν οι πινακίδες για τα αξιοθέατα. Πιστεύω ότι είναι πολύ καλό να γίνει ένα σεμινάριο ή συμπόσιο και το Ινστιτούτο του Κιέλτσε θα βοηθήσει με χαρά. Όλα αυτά αξίζει κάποιος να τα δει και θα τα συστήσω και σε άλλους γεωλόγους, μας δήλωσε ο Κοβάλσκι.

Εώς το μέρος του χωρισμού μας, το Κουμάνοβο, ζητήσαμε βαθμολογία από τον Αντρεζέι Σιεκιέρσκι, ιδιοκτήτη του τουριστικού πρακτορείου. „Το μεγαλύτερο μέρος των ανθρώπων που ταξιδέψαμε ως εδώ, ταξιδεύουν με το πρακτορείο μας εδώ και τριάντα χρόνια. Από τα πολλά ταξίδια, γνωρίζω τί είναι αυτό που τους ενδιαφέρει και αποφάσισα να τους προτείνω μια γεωλογική περιήγηση στις βαλκανικές χώρες. Απευθύνθηκα σε έναν συνεργάτη μου από το Μαυροβούνιο και αυτός οργάνωσε το τμήμα της περιήγησης στο Μαυροβούνιο και την Κροατία και επίσης με έφερε σε επαφή με το Λιούπτσο. Σύμφωνα με τις αντιδράσεις τους κατά τη διάρκεια της περιήγησης, είδα ότι από τη Δημοκρατία της Μακεδονίας έμειναν πολύ ευχαριστημένοι και την περιήγηση αυτή, θα την προτείνω και σε άλλες γεωλογικές ενώσεις της Πολωνίας. Ελπίζω ότι σύντομα θα είμαστε και πάλι στη χώρα σας“.

Σταματήσαμε στον υπεραστικό σταθμό του Κουμάνοβο. Από το λεωφορείο αντήχησε αμέσως τραγούδι – κεφάτο, στα πολωνικά. Τα λόγια δεν τα καταλαβαίναμε όλα, αλλά το μύνημα ήταν εύκολο να κατανοηθεί: „Τα ξαναλέμε, φίλοι μας!“. Η τελευταία τιμητική κίνηση ήταν του Ντάρεκ: κουτάκι πολωνικής μπύρας „ Tyskie“. What a wonderful world!

Κείμενο και φωτογραφίες: Βάσκο Μάρκοβσκι